Cilt 4, Sayı 1 Çıktı

Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi, yeni sayısı (4/1) ile okuyucularıyla buluşuyor. 2014 yılında yayın hayatına başlayan ve klasik sonrası dönem başta olmak üzere İslam tarihindeki nazari gelenekler hakkında mevcut olan literatüre katkıda bulunmayı hedefleyen derginin bu sayısı; üç makale, bir araştırma notu, bir değerlendirme makalesi ve de dört kitap değerlendirmesinden oluşuyor.

Sayının ilk makalesi İhsan Fazlıoğlu’na ait olup, “İznik’te Ne Oldu? Osmanlı İlim Hayatının Teşekkülü ve Dâvûd Kayserî” başlığını taşımaktadır. Fazlıoğlu, Türkistan-İran-Anadolu ortak kültür havzası ve bu havza ile irtibatlı olan Şam-Kahire ve Bizans entelektüel muhitlerinin kesişiminde teşekkül eden Osmanlı ilim hayatının, 1302-1362 yılları arasına tekabül eden ilk dönemini ele alıyor. Makale, ilk Osmanlı müderrisi kabul edilen Dâvûd Kayserî üzerine inşa edilmiş olup, bu alimin Anadolu coğrafyasındaki entelektüel zemin ve de yukarıda zikredilen havzalarla olan ilişkisini mercek altına alıyor. Makalenin bir diğer önemli yanı, Kayserî’ye nispet edilen ve Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa’ya sunulan el-İthâfu’s-Süleymânî fi’l-ahdi’l-Ûrhânî adlı eserin Arapça editio princeps’ini ve metin üzerine yapılan bir incelemeyi ihtiva etmesidir.

“İbn Sînâ’dan Ebherî’ye Tam İllet-Nakıs İllet Ayrımının Ortaya Çıkışı” başlıklı ikinci makalenin yazarı Muhammet Fatih Kılıç, on üçüncü yüzyılda kullanılmaya başlayan, kelam ve felsefe metinlerinde sıklıkla gördüğümüz tam illet ve nakıs illet ayrımının tarihsel bir analizini sunuyor. İbn Sînâ, Ebü’l-Berekât el-Bağdâdî, Sühreverdî ve Fahreddin er-Râzî gibi düşünürlerin metinlerine atıfla konuyu ele alan Kılıç, bu ikili ayrımın netleştiği dönüm noktası olarak Esïrüddin el-Ebherî ile Necmeddin el-Kâtibî’yi öne çıkarıyor. Makale, klasik sonrası dönemde telif edilen metinlerde yer alan bu ikili ayrımın oluşmasındaki temel saiklerden birisini, Tanrısal iradeyi illiyet sürecine dahil etmek olarak gösteriyor.

Bu sayıda yer alan son makale, M. Taha Boyalık’a ait olup, “el-Keşşâf Şerh-Haşiye Geleneğinde Tefsir İlminin Mahiyeti Tartışması” başlığını taşıyor. Boyalık, tefsir literatürünün en önemli eserlerinden olan Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ının, çoğu yazma halinde bulunan şerh ve haşiyelerini, tefsir ilminin mahiyeti sorunsalı içerisinde, kronoloijk ve mukayeseli bir incelemeye tabi tutuyor. Makaledeki önemli hususlardan birisi, şerh ve haşiyelerin birbirinin tekrarı olduğu yönündeki klasik anlatıyı sorgulaması, bu eserlerin meseleleri süreç içerisinde olgunlaştıran yoğun tartışmalara yer veren ve muhtelif görüşlerin serdedildiği düzlemler olduğunu vurgulamasıdır.

Nazariyat’ın bu sayısı, yeni bir alt başlığa yer açıyor. Araştırma Notu kapsamında yer alan ve Mehmet Arıkan’ın kaleme aldığı “İslam Medenyetinde Bilginin Çoğaltılması ve Dolaşımı: XV. Yüzyıl Semerkand Çevresinden Bir Örnek” başlıklı çalışma, İslam entelektüel tarihinde ender rastlanan bir yazım türünü inceliyor. Makale, Abdürrezzak et-Tirmizî isimli bir müstensihin, 1417 yılında Semerkant’ta, o ana dek istinsah ettiği eserleri sıraladığı listeyi gün yüzüne çıkarıyor. Listenin Arapça metnini ve Türkçe tercümesini neşreden Arıkan, on beşinci yüzyıl Semerkant ilim çevresine yönelik ileri çalışmalara vesile olacak sorular ve tespitler de ortaya koyuyor.

Nazariyat’ın değerlendirme makalesi kapsamında yer alan çalışma, Dimitri Gutas’a ait olup, “İbnü’n-Nefîs’in Bilimsel Yöntemi” başlığını taşıyor. Nahyan Fancy’nin 2013 yılında çıkan Science and Religion in Mamluk Egypt: Ibn al-Nafīs, Pulmonary Tran- sit and Bodily Resurrection başlıklı kitabı üzerinden, İbnü’n-Nefîs’in bilimsel yaklaşımını eleştirel bir biçimde ele alan Gutas, ilk kez bu makalesinde Türkçe İslam düşüncesi literatürü için felsefemsi şeklinde yeni bir kavramsallaştırma önerisinde bulunuyor.

Nazariyat’ın bu sayısı, dört kitap değerlendirmesine yer veriyor. Sajjad Rizvi, Richard C. Taylor ile Luis Xavier López-Farjeat’in editörlüğünde neşredilen The Routledge Companion to Islamic Philosophy başlıklı eseri; Hanif Ghalandari, Sally P. Ragep’in Jaghmīnī’s Mulakhkhas: An Islamic Introduction to Ptolemaic Astronomy’sini; M. Taha Boyalık, Mesut Kaya’nın kaleme aldığı Şerh ve Hâşiyeleri Bağlamında el-Keşşâf’ın Tefsire Etkileri: Tefsir Tarihine Bibliyografik Bir Katkı başlıklı çalışmasını; Jeffrey A. Oaks ise, J. L. Berggren’in Episodes in the Mathematics of Medieval Islam’ını değerlendiriyor.

Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi’ne, İslam düşüncesinin muhtelif nazari geleneklerini ele alan çalışmalarınızı www.nazariyat.org aracılığıyla gönderebilirsiniz.