Özet
Bu makalenin amacı, İbn Sînâ’ya atfedilen Kasîdetü’n-Nefs adlı eser üzerine yazılmış ve birbiriyle ilişkili üç şerhte ele alınan konuları açıklığa kavuşturmaktır. Söz konusu üç şerh de İslam kültür dünyasının doğu bölgelerinde hicri VIII. yüzyılın (miladi XIV. yüzyılın) başlarına tarihlenmektedir. Bunlardan ikisi birbirine oldukça yakındır: Biri Dâvûd el-Kayserî’ye (ö. ykl. 745/1345) aittir, diğeri ise adı Sedîd es-Somgânî veya es-Sem‘ânî şeklinde okunan ancak başka bir kayıtta adına rastlanmayan bir müellife atfedilmektedir. Her iki şerh de Şemsüddin es-Semerkandî’nin (ö. muhtemelen 722/1322) kaside üzerine yazdığı kısa şerhe yönelik eleştiriler içermektedir. Çalışmada, şerhlerde ortaya konan meselelere odaklanılmakta ve bu metin külliyatı, yazıldıkları dönemdeki insan doğası ve bu doğanın yetkinliği olarak algılanan hususlar üzerine yürütülen tartışmalara bir tanıklık olarak ele alınmaktadır. Kayserî’nin metni hem kendi içeriği hem de Semerkandî’nin Ruh Kasidesi yaklaşımına dair eleştirileri bakımından bu analizin merkezinde yer alacaktır. Ardından, Somgânî’nin şerhinin Kayserî’nin şerhinden hangi yönleriyle ayrıldığı ve bu metinlerin, dönemdeki İbn Sînâcılığın (Avicennism) çeşitli kullanımlarını tanımlamaya nasıl katkı sağlayabileceği üzerinde durulacaktır. Şerhlerin müellifliği meselesi tartışmalı olduğundan, öncelikle aidiyet sorunları ele alınacaktır.